หยดน้ำหยดหนึ่งแห่งสติ การใช้ความรุนแรงระงับความรุนแรง โดยพระไพศาล วิสาโล

พระไพศาล วิสาโล ได้แสดงทัศนะในเฟซบุ๊คของท่าน ตอบผู้ที่แสดงความเห็นว่าน่าจะใช้ความรุนแรงเพื่อเป็นการระงับความรุนแรง เครือข่าย ฯ เห็นว่าเป็นทัศนะที่มีคุณค่าแ่ก่การพิจารณา จึงขอนำมาแบ่งปัน
----------------------------------------------------------------

พระพุทธองค์ปฏิเสธความรุนแรงทุกชนิด แม้จะถูกกลั่นแกล้ง ก็ไม่ตอบโต้ด้วยความรุนแรง มิหนำซ้ำยังทรงสอนให้มีเมตตาต่อคนที่กลั่นแกล้ง

ในชาดกจะมีเรื่องราวที่เน้นหลักธรรมดังกล่าวมาก อาทิ ขันติวาทีชาดก ซึ่งเป็นเรื่องของดาบสชื่อขันติวาทีซึ่งถูกพระราชาทำทารุณกรรม พระราชานั้นไม่พอใจที่นางสนมพากันไปสนทนากับดาบสในอุทยาน จึงต้องการทดสอบว่าดาบสผู้นี้จะมีขันติสมชื่อหรือไม่ สิ่งที่พระราชาทำกับดาบสผู้นี้ก็คือ ตัดมือ เท้า ใบหู และจมูก แต่ไม่ว่าจะเจ็บปวดเพียงใด ขันติวาทีมิได้โกรธแค้นหรือมีจิตประทุษร้ายพระราชาแม้แต่น้อย กลับให้อภัยและอวยพรพระราชาว่า “พระราชาพระองค์ใดรับสั่งให้ตัดมือ เท้า ใบหู และจมูกของข้าพเจ้า ขอให้พระราชาพระองค์นั้นจงมีพระชนมายุยิ่งยืนนาน บัณฑิตทั้งหลายเช่นอาตมาไม่โกรธเคืองเลย”

ชาดกอีกเรื่องหนึ่งที่น่าสนใจก็คือมหากปิชาดกซึ่งเป็นเรื่องของพญาวานรที่ช่วยพราหมณ์ผู้หนึ่งซึ่งหลงป่าและพลัดตกไปในซอกเขา พญาวานรนั้นได้ไต่ไถวัลย์ลงไปช่วยพาพราหมณ์ผู้นั้นขึ้นมาจากซอกเขา ใช่แต่เท่านั้นยังรับอาสาพาพราหมณ์ออกจากป่า แต่ระหว่างทางได้ขอนอนพักเอาแรง ปรากฏว่าพราหมณ์มีจิตคิดร้าย ต้องการฆ่าพญาวานรเพื่อเอาเนื้อมากินเป็นอาหารและเป็นเสบียงสำหรับเดินทาง พราหมณ์ได้เอาหินทุ่มที่กระหม่อมของพญาวานร แต่พญาวานรไม่ตาย ลุกขึ้นมาด้วยความเสียใจ และขอร้องด้วยน้ำตานองหน้าว่า “ท่านอย่าทำข้าพเจ้าเลย ขอท่านจงมีความเจริญ” นอกจากจะไม่โกรธแล้ว พญาวานรยังเป็นห่วงและมีเมตตาจิตต่อพราหมณ์ผู้นั้น โดยกล่าวว่า “ขอท่านอย่าประสบเวทนาอันเผ็ดร้อนเลย ขอบาปธรรมอย่าได้ฆ่าท่านเหมือนขุยไผ่ฆ่าต้นไผ่เลย”

ทั้ง ๆ ที่เกือบถูกฆ่าตาย แต่พญาวานรซึ่งตัวอาบไปด้วยเลือดยังทำตามที่ตั้งใจไว้ คือพาพราหมณ์ผู้นั้นเดินออกจากป่าจนถึงถิ่นมนุษย์ แต่ก็ไม่ลืมที่จะขอให้พราหมณ์เดินตามหลังห่าง ๆ เพราะไม่ไว้ใจพราหมณ์ผู้นั้นเสียแล้ว

มีพุทธภาษิตที่คนไทยอาจได้ยินอยู่บ่อย ๆ เช่น

ชนเหล่าใดผูกใจเจ็บว่า “มันด่าเรา มันทุบตีเรา มันเอาชนะเรา มันขโมยของเรา”
เวรของพวกเขา ไม่มีทางระงับได้
ชนเหล่าใดไม่ผูกใจเจ็บว่า “มันด่าเรา มันทุบตีเรา มันเอาชนะเรา มันขโมยของเรา”
เวรของพวกเขา ย่อมระงับได้
แต่ไหนแต่ไรมา ในโลกนี้ เวรย่อมไม่ระงับด้วยการจองเวร แต่ระงับด้วยการไม่จองเวร นี้เป็นกฎตายตัว

ที่จริงอย่าว่าแต่การตอบโต้ด้วยความรุนแรง แม้แต่ความโกรธเกลียดต่อคนที่ใช้ความรุนแรงกับเรา พระองค์ก็ไม่สรรเสริญ ดังตรัสว่า

ภิกษุทั้งหลาย หากพวกโจรผู้ประพฤติต่ำทราม จะพึงใช้เลื่อยที่มีที่จับ ๒ ข้างเลื่อยอวัยวะน้อยใหญ่ ผู้มีจิตคิดร้ายแม้ในโจรพวกนั้น ก็ไม่ชื่อว่าทำตามคำสั่งสอนของเรา เพราะเหตุที่อดกลั้นไม่ได้นั้น แม้ในข้อนั้นเธอทั้งหลายควรสำเหนียกอย่างนี้ว่า จิตของราจักไม่แปรผัน เราจักไม่เปล่งวาจาชั่วหยาบ จักอนุเคราะห์ด้วยสิ่งที่เป็นประโยชน์ อยู่อย่างผู้มีเมตตาจิต ไม่มีโทสะ เราจักแผ่เมตตาจิตไปให้บุคคลนั้น และเราจักแผ่เมตตาจิตอันไพบูลย์เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนไปยังสัตว์โลกทุกหมู่เหล่า อันเป็นอารมณ์ของเมตตาจิตนั้นอยู่